To Σημείο σε συνεργασία με το Αrtncrafthood ανακοινώνει την έναρξη ετήσιου δημιουργικού προγράμματος “Η Τέχνη ως Συλλογικό Έργο – Χτίζοντας Κοινότητες“. Η τέχνη σε αυτό το πρόγραμμα αντιμετωπίζεται ως συλλογικό έργο που μας συνδέει με το μέσα, το έξω και το γύρω μας. Οι παρακάτω δημιουργικοί κύκλοι / ομάδες λειτουργούν ως σταθερό σημείο συνάντησης, παρέχοντας σε συγκεκριμένο χρόνο, έναν ασφαλή χώρο, όπου τα άτομα  μπορούν να εκφράζονται δημιουργικά και να ‘’παίζουν παράλληλα’’ με κεντρικό άξονα το ‘’μαζί’’.

ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΩΝ ΚΥΚΛΩΝ

Εμπνευσμένο από το ετήσιο πρόγραμμα «Τέχνη και Πολιτική» του σημείου, το εγχείρημα αυτό αναγνωρίζει τον ευεργετικό χαρακτήρα της τέχνης ως έργο, ιδιαίτερα όταν αυτή βιώνεται συλλογικά. Σε έναν κόσμο που κινείται με εξαντλητικούς ρυθμούς «υπέρ-παραγωγικότητας» και όπου φαινόμενα όπως το hikikomori (έντονη κοινωνική απόσυρση) γίνονται όλο και πιο ορατά, προτείνουμε τη δημιουργία ενός «αργού χώρου» (slow space), ενός ‘’καταφυγίου’’ όπου η δημιουργικότητα λειτουργεί ως μέσο μετάβασης από το χαοτικό «τροχό του χάμστερ» σε μια συνθήκη ελέγχου και ροής.  Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η παράλληλη συμμετοχή σε δημιουργικές δραστηριότητες δίνει στα άτομα τη δυνατότητα να διαμορφώσουν έναν δικό τους «προσωπικό χώρο». Εκεί μπορούν να αποσυρθούν από τις πιέσεις της καθημερινότητας και να βυθιστούν σε μια κατάσταση flow, όπου η συγκέντρωση και η αίσθηση ελέγχου προκύπτουν φυσικά. Αν κάτι δεν εξελιχθεί όπως αναμενόταν σε ένα έργο, υπάρχει ένας ασφαλής χώρος όπου τα άτομα μπορούν είτε μόνα τους είτε με τη υποστήριξη της κοινότητας να το διαχειριστούν, να μάθουν από αυτό ή τις εμπειρίες των υπόλοιπων μελών της κοινότητας και να βρουν τρόπους να το αντιμετωπίσουν καλύτερα την επόμενη φορά.  Συχνά, αυτή η διαδικασία ξεπερνά το ίδιο το αντικείμενο της δημιουργίας και μεταφέρεται στις προσωπικές αφηγήσεις. Έτσι, ακόμα και μέσα στη σιωπηλή αλλά κοινή δημιουργία, ακούμε και αφουγκραζόμαστε όσα συμβαίνουν γύρω μας ενδυναμώνοντας τον εσωτερικό μας εαυτό (‘’being’’),  θωρακίζοντας τον για το παρόν και το μέλλον (‘’becoming’’).

Ταυτόχρονα, η παράλληλη δημιουργία μειώνει την πίεση της συνεχούς επικοινωνίας. Η αλληλεπίδραση ,που προκύπτει φυσικά και ανεπιτήδευτα, μπορεί να πάρει διάφορες μορφές και να κινηθεί σε διαφορετικά επίπεδα. Χωρίς την πίεση της καθημερινής άμεσης κοινωνικής συναναστροφής, η παράλληλη απασχόληση μέσω της δημιουργίας δίνει ευκαιρίες στα άτομα να συμμετέχουν σε small talk με απλό και καθημερινό περιεχόμενο αλλά και σε πιο ουσιαστικές συναισθηματικές συζητήσεις με προσωπικό μοίρασμα. Μέσα από τους δημιουργικούς κύκλους καλλιεργείται σταδιακά η αίσθηση του «ανήκειν». Η μοναξιά, που τόσο πολύ βιώνουμε καθημερινά, κάπως λιγοστεύει. Χωρίς ένταση ή υποχρέωση, δημιουργούνται δεσμοί, φιλίες και μικρές κοινότητες με βασικό άξονα την αποδοχή και τη συμπερίληψη. Στο τέλος, αυτό που μένει δεν είναι μόνο αυτό που δημιουργήθηκε, αλλά η εμπειρία του ‘’μαζί’’. Οι προσωπικές αφηγήσεις, οι εμπειρίες, οι δημιουργίες, τα γέλια, οι στιγμές και όλα αυτά που μας κάνουν περισσότερο ανθρώπινους.

Για όλα τα παραπάνω βασική παράμετρος αποτελεί η συχνότητα και η παροχή σταθερού χρόνου μέσα στον οποία μπορεί η κοινότητα σταδιακά να χτίζεται. Έτσι, η σταθερότητα και η συχνότητα των συναντήσεων, επιτρέπει στην κοινότητα να εκφράζεται συλλογικά και να συνδέεται σταδιακά, νιώθοντας την ασφάλεια να υπάρξει και να συνυπάρξει σε έναν χώρο που το κάθε άτομο νιώθει αποδεκτό και ορατό.

ΤΡΟΠΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΩΝ ΚΥΚΛΩΝ

Τα άτομα κάθονται μαζί σε έναν κύκλο. Το καθένα καταπιάνεται με το δικό του δημιούργημα ανάλογα με το είδος που έχει δοθεί από την συντονίστρια ή έχει προαποφασιστεί από την ίδια την κοινότητα. Σε αυτή την διαδικασία έχει την δυνατότητα να μιλήσει, να μην μιλήσει, να παρατηρεί, να δημιουργεί και γενικά να κάνει ό,τι νιώθει χωρίς την πίεση του τελικού αποτελέσματος και της απόδοσης. Τα μέσα με τα οποία καταπιάνεται ο δημιουργικός κύκλος, δεν έχουν σκοπό τις περίπλοκες τεχνικές αλλά την ευχαρίστηση. Τα άτομα έρχονται σε επαφή και με τεχνικές που ενδεχομένως δεν έχουν ποτέ δοκιμάσει, αλλά δεν θα υπάρχει σε αυτά ούτε σωστό,  ούτε λάθος. Το ζητούμενο δεν είναι το αποτέλεσμα αλλά η διαδικασία. Το παιχνίδι! Η συντονίστρια δεν είναι ‘’ειδική’’ καθώς είναι και η ίδια μέλος της κοινότητας, αλλά μπορεί να υποστηρίξει την διαδικασία και να δώσει το βασικό πλαίσιο δράσης.

Μέσα τέχνης που θα χρησιμοποιηθούν στους δημιουργικούς κύκλους

Στο πλαίσιο των κύκλων θα αξιοποιηθούν σαν σημείο εκκίνησης της κοινότητας κάποιες από τις παρακάτω τεχνικές art & craft (τέχνη και χειροτεχνία):

• Visual & graphic arts: ζωγραφική, χρωμάτισμα (μαρκαδόροι αλκοόλης, ακουαρέλα, λάδι, παστέλ, ακρυλικά), σχέδιο (sketching, drawing) , σε ποικιλία μέσων ( πέτρες, σκεύη κ.α.)
• Manual & plastic crafts: πηλός (air-dry/ polymeric clay), κατασκευή κοσμημάτων (beading), bedazzling, χειροτεχνίες με χαρτί (collage, junk journalling, κάρτες, σελιδοδείκτες κ.α.), flower arrangement, ζαχαροπλαστική κ.α.

Στόχοι δημιουργικών κύκλων

• Παροχή σταθερού και ασφαλούς σημείου συνάντησης για συμμετοχή σε συλλογικά δημιουργικά έργα
• Έκφραση και ενίσχυση της δημιουργικότητας
• Δημιουργία κοινότητας  και ανάπτυξη των σχέσεων μεταξύ των μελών της για διατήρηση της
• Ενίσχυση ψυχικής ευφορίας, διάθεσης και ανθεκτικότητας

Θεωρητικό υπόβαθρο

Το πρόγραμμα βασίζεται σε σύγχρονες προσεγγίσεις της εργοθεραπείας και της ψυχό-κοινωνικής θεωρίας της δημιουργικότητας:

• Collective occupations (συλλογικά έργα): Δραστηριότητες που προκύπτουν μέσα από τη συνύπαρξη και τη συνεργασία, ενισχύοντας τον κοινωνική συνοχή και τη συμπερίληψη.
• Doing – Being– Belonging– Becoming (Wilcock): Η δημιουργική εμπλοκή καλύπτει τις όψεις του έργου (κάνω- είμαι – ανήκω-γίνομαι) που αποτελούν βασικές ανθρώπινες ανάγκες.
• Winnicott’s potential space: Όπως τα παιδιά χρειάζονται έναν κατάλληλο χώρο για να παίξουν και να εξελιχθούν με ασφάλεια μέσα σε αυτόν, έτσι και στην δημιουργικότητα ενηλίκων (που είναι τρόπος εξέλιξης του παιχνιδιού) απαιτούνται κατάλληλα και εύφορά περιβάλλοντα που επιτρέπουν την ατομική και συλλογική έκφραση.
• Process Αrt: Tο τελικό προϊόν της τέχνης και της χειροτεχνίας, δηλαδή το αντικείμενο τέχνης, δεν αποτελεί το κύριο επίκεντρο. Tο «πώς δημιουργείται» το έργο, τα υλικά και η διαδικασία είναι εξίσου ή και περισσότερο σημαντικά από το ολοκληρωμένο αντικείμενο.
• Community-based occupational therapy & placemaking: Η τέχνη ως μέσο διαμόρφωσης κοινοτήτων και χώρων μέσα από συλλογικές, καθημερινές πρακτικές.
• Enacted togetherness: Η βιωμένη εμπειρία του ότι κάνουμε κάτι «μαζί», που δημιουργεί νόημα και ανοίγει νέες προοπτικές προσωπικής και συλλογικής μεταμόρφωσης.

Η έννοια emotional togetherness περιγράφει τη βαθιά αίσθηση ενότητας που αναπτύσσεται μέσα από το μοίρασμα κοινής συναισθηματικής εμπειρίας και μπορεί να προκύψει από κοινές δημιουργικές εμπειρίες.

Αυτή η συλλογική εμπλοκή οδηγεί σε αυτό που ονομάζουμε ‘’creative togetherness’’ , τη βιωμένη δηλαδή εμπειρία του να δημιουργούμε «μαζί» και όλα αυτά που φέρνει μαζί της η συνθήκη αυτή. Έτσι, μέσα από το συλλογικό δημιουργικό ‘’πράττειν’’ (collective creative doing), δεν φτιάχνουμε μόνο αντικείμενα. Xτίζουμε την κοινότητά μας (belonging) και εν τέλει την ατομική αλλά και συλλογική μας ταυτότητα ( being- becoming).

Σε περιμένουμε σε αυτό το ταξίδι συλλογικής δημιουργίας !